|
|
ikbenhoogbegaafd.nl
Ikbenhoogbegaafd.nl is dé plek
voor alle uit de kast komende en zijnde hoogbegaafden.
Eerdere Column’s van Odile Schmidt -
Nouhan
Contact:
Column mei 2009
Blanco pagina
Iedere maand zit ik ervoor, de blanco
pagina. Dat is iets dat wellicht hoort bij het schrijven van
een column. Ik heb het op mij genomen om iedere maand een
pennenvrucht te verzenden, maar even danst het lege virtuele
vel voor mijn ogen en is er een moment dat er niets staat, niet
op het scherm, maar ook niet op mijn innerlijk scherm. Het is
ook een metafoor voor jezelf laten zien, al dan niet als
hoogbegaafde. Eerst was er niets en als het er dan is, wat ga
je laten zien van jezelf? Of dit nu een tekst is of een
kunstwerk, een boek of een gesprek; het begint met een lege
ruimte die je vullen mag. Je mag soms zelfs de vorm bepalen en
soms de regels en daarmee kun je spelen. Soms wordt gevraagd
een woord te schrijven in een kaart of in een gastenboek. Het
valt mij op hoe bijdragen hierin erg op elkaar lijken als ik
zo'n boek doorblader. Blijkbaar is het dan ook niet
vanzelfsprekend een makkelijke opgave om iets uit jezelf te
schrijven. Dit is een creatief proces, en creatieve processen
kunnen bedreigd worden. Ze kunnen vooral worden bemoeilijkt
door angst (bijvoorbeeld faalangst of succesangst). Bij
faalangst krijg je bij voorbaat angst dat het schrijven gaat
mislukken. Je klapt dicht, weet geen woord meer te verzinnen.
Bij succesangst kan dit laatste ook gebeuren, maar dan ben je
bang dat je het goed doet en dat je bijvoorbeeld op een podium
lof zou ontvangen. Dit idee vind ik persoonlijk erg eng…
En zie: de kans om succes te hebben is erg makkelijk klein te
krijgen. Er zijn namelijk weinig talentenjachten zodat ik niet
eens de moeite hoef te doen ze te ontwijken. Ter genezing doe
ik soms mee aan een gedichtenwedstrijd en de -zij het kleine-
kans om te winnen is genoeg om mijn angst op een dragelijke
manier te overwinnen. Je leest niet veel over succesangst.
Blijkbaar is deze angst niet zo'n veel voorkomend of
problematisch onderwerp, hoewel ik denk dat ze juist bij
hoogbegaafden goed zou kunnen wortelen. Ik zie dan iemand een
gedicht in elkaar puzzelen en vervolgens weggooien want het was
niks. Of in het geval van een portret op het laatste moment een
kras erdoor!
Een creatieve uiting is jezelf laten
zien van mogelijk je beste kant. Niet de blanco pagina
verscheuren, maar de moed torsen om wankele stappen te doen in
onbekende regionen. Je arm uit te strekken zonder garantie over
de uitkomst. Het onderdeel lef is gelukkig iets dat je wel
oefenen kunt. Bestaat faalmoed of succeslef? Meedoen aan een
gedichtenwedstrijd en je best doen, ook als het in je gedachten
niet is wat je goedkeuring vermag. Nog beter dan je best doen,
en dan nog eens verbeteren. Je stuurt het op. Vooral als het
wel goed genoeg is. Wat is jouw blanco pagina? Een te schrijven
rapport? Een spreadsheet? Een uitvinding? Ik denk dat ik weer
op zoek ga naar een wedstrijd… Of ik ga op zoek naar een
oefening in moed.
‘t Peerhoes
Help ook mee om ‘t Peerhoes van de
grond te krijgen.
Column april 2009
Ingekeerde bloemknoppen
Bloemknoppen in mijn appelboom verbergen
bloemen opdat ze zich veilig kunnen ontwikkelen. In de winter
verlaten de dorpelingen hun kale wintertuinen en verblijven
veel binnen in hun huizen. Er wordt gelezen en meer geslapen.
Ze keren in de winter in zichzelf. Kinderen op school en wij
als volwassenen in onze omgeving als we figuurlijk winter om
ons heen voelen, kunnen ons terugtrekken uit de omgeving en in
onszelf keren, en het kan lijken of we ons niet zichtbaar meer
ontwikkelen. Dit geeft een perspectief op begrippen zoals
introversie, terugtrekgedrag, vermijding. Ik ga niet
tegenspreken dat introversie aangeboren is, maar wel belichten
dat terugtrekgedrag een natuurlijke adaptatie is op een
natuurlijk voorkomende situatie, zoals winter een natuurlijk
voorkomend seizoen is en bloemknoppen een natuurlijke
adaptatie. Het komt voor dat mensen in zichzelf keren als
reactie op de omgeving die lijkt op een winter, met figuurlijk
bar weer. Zou de ontwikkeling dan rustig verder gaan, maar dan
aan het oog onttrokken in de hersenkronkels? Zou het leiden tot
innerlijke vruchten?
Ik lees een boek over emotionele
problemen op scholen en het verhaal van een wijs jongetje met
aanpassingsproblemen op school wordt uit de doeken gedaan. Het
valt mij op dat het aspect van begaafdheid niet in de analyse
voorkomt, terwijl in andere literatuur dit als belangrijkste
verklaring voor terugtrekgedrag wordt gegeven. Maar dit
terzijde, er wordt niet moraliserend en wel actief
accepterend gereageerd op het kind waardoor er lucht ontstaat.
Het kind voelt zich door de actieve acceptatie opgelucht en
trekt zich minder terug.
Dan komt de lente, de temperatuur stijgt
en bloemknoppen springen open en bloesems worden overal
zichtbaar. Mensen gaan meer buiten leven, werken in de tuin,
wandelen, buiten aan projecten werken. In de klas ontstaat door
actieve acceptatie ruimte om anders te zijn en jezelf te laten
zien; een lente kan ontstaan als materialen, sfeer, maar vooral
de houding van de belangrijke onderwijzer allemaal ruimte geven
om handen en voeten te geven aan ontwikkelen. Welke sfeer ik
zelf nodig heb om mij ook zichtbaar te durven ontwikkelen?
Wat maakt de omgeving tot een
(figuurlijke) lente? Niet een te groot aantal mensen om mij
heen, peers - mensen die mij kunnen begrijpen -, op mij
toegesneden taken, keuzemogelijkheden, materialen waarbij het
creatief denken wordt aangesproken, een onderwijzer of collega
die meewerkt aan lente.
Dan blijft het nog spannend zolang de
nachtvorst kan toeslaan. Het blijft een tijdlang nodig te
zorgen dat de (school-)omgeving gunstig blijft voor de
ontwikkeling. Ontwikkeling is een proces en duurt langere tijd.
Dit betekent dat het langere tijd achtereen gunstige
omstandigheden nodig heeft.
De lente is een vrolijke tijd. De
bloesems bloeien en worden druk door bijen bezocht. Gelukkig
laat de nachtvorst zich niet zien. Nu is het wachten op de
oogst.
Column maart 2009
Hoogbegaafd Perspectief?
Wie wil leren schrijven kan niet om het
perspectief, waar vanuit je het verhaal schrijft. Dit kan
bijvoorbeeld zijn het oogpunt van de hoofdrolspeelster of van
de verteller. De hoofdrolspeelster ziet zichzelf niet van
buiten af, ze zit midden in het verhaal en weet niet wat de
andere personages gedaan hebben of dachten. De verteller weet
vaak veel meer, hij heeft overzicht over het verhaal. Hij weet
al bijna wat er gaat gebeuren. Maar hoe het van binnenuit voelt
is hem niet zo duidelijk. Welk verhaal je vertellen wilt is
afhankelijk van het perspectief. Het perspectief speelt ook een
rol in je eigen leven. Kijk je naar jezelf vanuit je ego of kun
je naast je ego staan en naar jezelf kijken als was je een
buitenstaander. Een beschouwer die van binnenuit meekijkt maar
voldoende afstand heeft om zo te kijken alsof hij van buitenaf
kijkt kan proberen om objectief naar binnen te kijken, terwijl
hij wel dingen ziet aankomen. Hiermee zou introspectie mogelijk
zijn.
Op deze manier zou je bewust naar jezelf
kunnen kijken en vallen je misschien andere dingen op die je
niet ziet als je er midden in ziet en speelbal bent van je
emoties en gedachten die opkomen. Zo kun je ook naar je eigen
identiteit kijken, bijvoorbeeld naar het aspect
hoogbegaafdheid. Misschien valt je dan pas op dat je de neiging
hebt om uit te wijden over een onderwerp, of dat je moeite hebt
met geduld opbrengen voor een ander of dat je juist teveel
afwacht wat de ander zal zeggen. Opeens lijkt je leven heel
anders.
Het kan ook zo zijn dat je al zo naar
jezelf kijkt en bij alles vraagtekens zet en jezelf verlamt
omdat je al bij voorbaat ziet wat mogelijke negatieve
consequenties zijn van je opmerkingen die je zou kunnen maken
of dingen die je zou kunnen doen. Dit overkwam mij regelmatig
als kind.
Is er een typisch hoogbegaafd
perspectief? Dit zou zijn dat je in tegenstelling tot
introspectie kijkt naar de buitenwereld vanuit jouw
hoogbegaafde deel.
Er zijn veel verschillen tussen
verschillende hoogbegaafden omdat er veel ontwikkelingsgebieden
zijn waar de intelligentie zich kan ontwikkelen. De interesses
en denktalenten beperken zich niet tot de schoolse vakken. Van
Einstein is bekend dat hij het op school niet zo goed deed.
Valt er dan toch iets algemeens te zeggen over een hoogbegaafd
perspectief? Het lijkt mij zo dat waar het perspectief bij een
‘gewoon’ begaafd mens stapsgewijs verplaatst zou
kunnen worden, dit bij een hoogbegaafde bij wijze van spreken
zoals bij een dans kan. Er komt muziek bij, ritme,
omgevingsfactoren, verhaal. De stappen kunnen variabel,
sneller, trager, sprongsgewijs, vooruit, achteruit. De
hoogbegaafde kan putten uit een rijke innerlijke wereld en dit
geeft een groot aantal mogelijke perspectieven op de
werkelijkheid. En zie, creativiteit op een andere manier
belicht.
Column januari 2009
Van expressie tot gedragsverandering
Mijn verhaal? Geboren in Frankrijk,
dacht ik langere tijd dat ik wel gewoon bovengemiddeld
intelligent was. Dit werd ook bevestigd door een
capaciteiten-test in het Nederlands, dacht ik. Het begrip
hoogbegaafd kende ik zelfs niet. Bij een genie kwam het niet
eens in mij op dat die weleens jong was geweest. Ik dacht er
niet over na. Door mijn kinderen kwam ik met de term
'hoogbegaafd-heid' in aanraking. Op een IQ test in het Engels
scoorde ik hoger dan de grens van 130 waar ik in het Nederlands
net onder viel. Hoogbegaafdheid, omdat het mij zou kunnen
betreffen, schatte ik in als iets heel gewoons. Toch? Want ik
zie overal fouten, vooral bij mijzelf.
Mijn denken over 'HB' verfijnde zich -
bijvoorbeeld naar hoe ik in het Engels beter rekende, wat mijn
capaciteitentest wellicht hoger zou hebben doen uitvallen.
Ik ging mij realiseren dat intelligentie meten
afhankelijk is van zaken zoals in hoeverre je een taal meester
bent. Meertaligheid levert een lagere score op, mogelijk.
Nederlands was dan ook mijn derde taal. In een artikel las ik
over 'testbias', hoe een toets voor een bepaalde groep hoger of
lager uitvalt door bijvoorbeeld achtergrond of geslacht.
Intelligentie meten is dan ook een
Wetenschappelijk onderwerp waar vele Wetenschappers een leven
lang aan kunnen werken en vele boeken en artikelen over
schrijven.
Maar wat moet ik ermee? Waarom schrijf
ik dit hier op? Voor wie?
Mijn verhaal is niet alleen mijn
verhaal. Het is mogelijk mijn verhaal, of in ieder geval
onderdelen, te delen met anderen, omdat we op elkaar lijken. We
zijn allemaal mensen met overeenkomsten en verschillen.
Maar ook als we van elkaar verschillen,
kunnen we elkaar inspireren en van elkaar leren. Misschien
onszelf beter begrijpen, soms juist door eens een ander
perspectief te horen. En soms door onze gedachten door een
ander verteld te horen.
Hoogbegaafd zijn is slechts een klein
deel van de mogelijke eigenschappen waar mensen door van elkaar
verschillen. Maar het is voor een aantal mensen juist hetgeen
wat ze met elkaar verbindt, waardoor mensen op elkaar lijken.
Het kan je goed doen te weten wie je
bent en waarom je doet zoals je doet. Daarom doet het goed te
lezen dat er iemand, anders dan jij, denkt, leest of praat
zoals jij. Ook kan het delen over jezelf met anderen een manier
zijn om een betekenisvolle relatie met een ander aan te gaan.
"Heb jij dat ook?" schept een
band. Herkenning geeft opluchting, opent de weg voor echt
begrip. Begrepen voelen verheft je, geeft vleugels, het
valideert. Daarom vind ik het zo belangrijk mij in anderen te
kunnen spiegelen en daar vanuit die kans aan een ander te
bieden.
Waarom zou ik mijn verhaal op deze site
achterlaten? Omdat ik niet alleen voor mijzelf leef en omdat ik
leef voor mijzelf.
Duidelijk uitkomen voor wie ik ben in
alle eerlijkheid en openheid kan mij iets opleveren op het
gebied van persoonlijkheid. Het zorgt ervoor dat ik mijzelf
erkenning geef en in het kielzog hiervan merk ik dat ik mij er
ook naar kan gaan gedragen, met meer openheid en duidelijkheid.
Misschien ga ik dan wel die studie doen, of dat boek schrijven.
Weer groeien. Om gewoon mijzelf te worden, zowel innerlijk als
in mijn gedrag. Intelligent, niet alleen van binnen.
Column februari 2009
Een ander gezichtspunt over hoogbegaafdheid
Kun je hoogbegaafd zijn en gehandicapt?
Een begeleider van het onderzoeksgroepje waar ik deel van
uitmaakte leek wel te denken van niet. Hij nam mij in ieder
geval niet meer serieus als deelnemer van het te trainen
onderzoeksgroepje, leek het wel, op het moment dat ik uitsprak
dat ik problemen met mijn ogen had. Om de volgende dag met
uitgebreid onverbloemde verbazing uit te spreken dat ik het
werk waar hij om vroeg al zo snel had ingeleverd. Alsof hij dat
nooit van mij had verwacht, en dan was het ook nog inhoudelijk
goed geschreven. Slecht zien betekende voor hem zeker matig
werk?
Het voorval zette mij aan het
denken over handicaps. Blijkbaar leeft er op universitair
niveau het idee dat je met een handicap plotseling ook minder
intelligent werk aflevert. En wordt er van je verwacht dat je
op een lager denkniveau werken gaat. Ik kwam al tegen dat er
bij veel instellingen voor gehandicapten geen VWO route is.
Maar dat is raar? Dat je het tempo niet haalt betekent niet dat
je minder diep wilt nadenken. Het zegt misschien iets over je
productie, maar niet over begrip, inhoud, intellectuele
behoefte. Wat als je tergend traag essays wilt lezen over
theoretische wiskunde?
Dit komen intelligente dyslecten tegen:
ze moeten op een laag technisch niveau oefenen, terwijl de
intelligentie verder wil. Vandaar dat de kans er is dat ze
helemaal uit het onderwijs stappen en het leerproces dubbel
gefrustreerd de rug toekeren. Dit gebeurt. Helaas is onderwijs
nog lang niet passend, de discussie over wat daarvoor nodig is
is nog maar net begonnen, laat staan dat er adequate leerlijnen
zijn voor de vele doelgroepen met een of meer handicaps. Ik
bewonder de docent(e) die zich inspant om creatief een
mondeling af te nemen om zo de kansen van een gehandicapte op
het voltooien van zijn opleiding aanzienlijk te vergroten.
De gehandicapte hoogbegaafde krijgt geen
onderwijs, maar 'moet meedoen' met iets dat niet passend is,
van geen kanten. Het bevredigt niet de intellectuele behoefte,
het is te zwaar wat betreft tempo of nog meer lengte van de
inspanning en laten we het over de vorm al helemaal niet
hebben. Bovendien, waar studenten aan de boekenbalie van de
faculteit samenvattingen kunnen kopen, is deze er nog niet in
gesproken vorm. Dat moet de gehandicapte er zelf nog even bij
regelen. Toch zie je dyslecten en blinden op universiteiten.
Ben ik even verbaasd als mijn begeleider?
Welke les zit hierin voor de
hoogbegaafde zonder handicap?
Dat er ondanks alle goede wil en
inspanning een discrepantie kan zijn tussen wat passend wordt
geacht en wat werkelijk past bij het intellect. En dat energie
niet hetzelfde is als intelligentie, noch dat tempo niet altijd
iets zegt over de intelligentie. Wat gepresteerd wordt is
blijkbaar beperkt, niet de geest, die kan zich binnen de
hersenkronkels vrij bewegen en beperkingen van tijd en ruimte
zijn er vooral in de fysieke werkelijkheid.
De dyslect had nog meer behoefte aan
compacten om niet af te haken. En daarnaast las hij een boek
over de geschiedenis van de wiskunde, waar leeftijdgenoten nog
lang niet aan toe zijn. Daar leefde hij van op, want het gaf
zijn geest de vleugels die hij nodig had om er simpel bij te
blijven.